№10-лекция тақырыбы: Хұсам Кәтиб дастанының құндылығы (1 сағат. 10-аптада).

  	Сабақтың мақсаты: 
-	Хұсам Кәтиб мұрасын түсініп, бағалай білуіне;
-	Хұсам Кәтиб мұрасын жан-жақты талдай білуіне;
-	Хұсам Кәтиб мұрасының көркемдік ерекшеліктерін ажырата білуіне;
-	Хұсам Кәтиб мұрасының өзгешелігін көрсете білуіне;
-	Хұсам Кәтиб мұрасының іздерін кейінгі кезеңдердегі әдебиеттерден таба білуіне үйрету.
           
Сабақтың нәтижесі:
-	студент Хұсам Кәтиб мұрасын қарастыра отырып, оны көркемдік тұрғысынан ажырата, нақтылай, түсіндіре, талдай, талқылай және мысалдар келтіре алатын болады.

XIV ғасырдағы түркілік терең ойлы ақындарының қатарына Хұсам Кәтибті жатқызамыз. Жеке өмірбаяны туралы мәліметтер аз болғанымен біздің ғасырымызға дейін рухани мұра болып жеткен "Жұмжұма сұлтан", "Жәһаннам" жырларының маңызы зор. Өйткені, бұл еңбектер нағыз этикалық принциптер негізінде жазылған. Бұл шығармалардың терең ойлары өмірдегі философиялық іргетастарды, мәндік негіздерді іздеуден тұрады. Хұсам Кәтиб өзінің оқырманымен сұхбаттаса отырып «Дүниеде мәңгіге жаралған нәрсе бар ма?» деген сауал қояды. Кезінде ұлы пайғамбарлар болған пенделер қайда, ғашықтықтың теңізінде жүзіп жүрген кейіпкерлер қайда, батырлар мен байлар қайда? дей келіп, әлемнің жартысын билеген Шыңғыс хан да өткен жоқ па бұл дүниеден деген тұжырымды келтіреді.
Ол өзінің «Жұмжұма сұлтан» поэмасының негізгі кейіпкері етіп Ғайса пайғамбарды алады және соның Жұмжұмаға қойған сұрақтары мен оған алынған жауаптары арқылы бұл тіршілікте асып-тасып кетуге болмайтындығын, адамның ғұмырлық міндеті қайырымдылық жасау екендігін айтады. 
Хұсам Кәтиб өз заманының сұлтандары, ұлықтары мен бектері туралы айта отырып, дүниенің мән-мағынасына үңілуге шақырады. Онсыз тіршіліктің ақыры жөнді болмасына толық сенімін білдіреді. Өте нәзік жанды болып келетін ақындардың осындай қатал да болса, шыншыл және әділетті шешімді жырға өрнектеуі бір жағынан өз заманындағы әлеуметтік әділетсіздікке деген қарсылық болып табылады. 
Міне, сөйтіп, ортағасырлық ойшылдың керемет поэмасының мәтінінің қазіргі ұрпаққа жетуі үшін көптеген еліміздің және шетелдің зерттеушілерінің дәнекерлік еткені байқалады. Даналық ойларға байланысты осындай дәнекерлікті «философиялық мұраны» халқымызға ұсынушы топтың да атқаратынын айтқан жөн іспетті. Жалпы кез келген білім ұрпақтан ұрпаққа тасымалданып отырса ғана ол өзінің нағыз халыққа, адамзат мәдениетіне қажетті рухани құндылық екенін танытады. Ал ондай құндылықтарын бағаламаған халық өзінің рухани әлемін жүдетеді, жұтаңдатады, жастарының материалдық әлемнің нәпсілік қажеттіліктеріне байлана түсуіне жол береді. Бұл рухани дағдарыстың белгісі.
Әрине, тарихи үрдісте пайда болған шығармалардың бәрі бірдей рухани құндылықтар жүйесіне ене қоймайды және бірте-бірте тарих қалтарыстарынан аса алмаған туындылардың тағдыры ешкімді де онша қобалжыта қоймаса керек. Сондықтан, айтқан сөзім қалай халықтың жадында қалады екен деп, «он ойланып, мың толғанған» жан ғана шығармашылықтың биігінен көрінетін көңілге қонымды, зердеге зейінді дүниені халқына ұсынары анық. Сондай тарихи тұлғаның қатарына Хұсам Кәтибті жатқызсақ қателеспейміз.

Тақырыпқа байланысты сұрақтар:

1.	Хұсам Кәтибтің ақындығы туралы не білесіз?
2.	Хұсам Кәтибтің түркі мәдениеті мен әдебиетіне ықпалы жайында не білесіз!
3.	Хұсам Кәтибтің түркі мәдениетінің қалыптасуы мен дамуына үлесі болды ма?
4.	Хұсам Кәтиб шығармасының көркемдігі туралы айтыңыз!
5.	Хұсам Кәтиб мұраттарын баяндаңыз!
6.	Хұсам Кәтиб шығармасының ерекшелігі туралы не айтасыз?
7.	Орта ғасырлардағы әдеби мұралардан Хұсам Кәтиб мұрасының өзгешелігі туралы айтыңыз!
8.	Хұсам Кәтибтің көтерген басты мәселелеріне тоқталыңыз!
9.	Хұсам Кәтиб мұрасын зерттеген ғалымдардың еңбектерін білесіз бе?
10.	Хұсам Кәтиб мұрасының ізін кейінгі кезеңдердегі әдебиеттерден табуға бола ма?

Пайдаланатын әдебиеттер тізімі:

1. Келімбетов Н. Көркемдік дәстүр жалғастығы. Алматы, 2000.
2. Қазақ әдебиетінің қысқаша тарихы. I-кітап. Алматы, 2001.
3. Келімбетов Н. Ежелгі дәуір әдебиеті. Астана, 2005.
4. Қыраубайқызы А. Ежелгі әдебиет. Алматы, 2012.

Электрондық оқулықтарға қажетті сайттар:

            1. http://www.infoliolib.l/info/.
            2. http://www.openj-gate.org /.
            3. http:/www.rubricon.com– РУБРИКОН.